Σε μία εποχή φαινομενικής κυριαρχίας αντιπολιτικής και θανατοπολιτικής, το έργο του Ε.Β. Ιλιένκοφ φωτίζει τον δρόμο της πολιτικής αντεπίθεσης, ειδικά της νέας γενιάς.

Γράφει ο ΣΔ

  Πρόσφατα δημοσιεύτηκε το «Μαύρο Κουτί της Νοημοσύνης» του Έβαλντ Βασίλιεβιτς Ιλιένκοφ από τις εκδόσεις Εντός. Πρόκειται για μία συλλογή εξαιρετικά αξιόλογων κειμένων, τα οποία δημοσιεύτηκαν κατά καιρούς σε σοβιετικά περιοδικά. Στο παρόν άρθρο θα σταθούμε ιδιαίτερα στο πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου, επονομαζόμενο «Φιλοσοφία και Νιότη» και στην σημασία που τα συμπεράσματα στα οποία ο Ιλιένκοφ καταλήγει και έχουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον σήμερα.

 Βασική αρχή που τίθεται από την αρχή περίπου του κεφαλαίου είναι ότι η φιλοσοφία δεν είναι αποκλειστικά κτήμα αυτών που βρίσκονται στο λυκόφως της ζωής τους και έχουν συσσωρεύσει τόνους εμπειρίας. Αντίθετα, όπως καταδεικνύει ο Ιλιένκοφ «συμβαίνει η γρήγορη ροή των γεγονότων να συμπιέζει τον ελαστικό χρόνο τόσο πολύ, που πλέον να μην ρέει, αλλά να ορμά όπως ο άνεμος, και τότε η σοφία να έρχεται σε ένα άτομο νωρίτερα απ’ ό,τι σε ήρεμους και χαλαρούς καιρούς».

 Η παραπάνω διαπίστωση έχει ιδιαίτερα βαρύνουσα σημασία σε μία χρονική περίοδο σαν την σημερινή. Σήμερα, όπου παρουσιάζονται φασιστικά μορφώματα με «επιτροπές σοφών» και σοφές και φωτισμένες γερόντισσες από την Συρία, το κάλεσμα του Ιλιένκοφ είναι επιτακτικό. Καλεί τους νέους να πάρουν την υπόθεση της φιλοσοφίας στα χέρια τους έχοντας εμπιστοσύνη στους εαυτούς τους.

 Όμως, όπως τονίζει παρακάτω, αυτή η εμπιστοσύνη που μετουσιώνεται σε αισιοδοξία πρέπει να είναι αισιοδοξία μετρημένη, τεκμηριωμένη και όχι μία αισιοδοξία που αγνοεί τις θεμελιώδεις αρχές της διαλεκτικής λογικής. Αλλιώς, υπάρχει ο κίνδυνος της ακραίας απογοήτευσης που οδηγεί στην παραίτηση ή στην προσφυγή στον ιδεαλισμό. Να τι γράφει – μεταξύ άλλων – ο Ιλιένκοφ: «Τις περισσότερες φορές (η απερίσκεπτη αισιοδοξία) δεν διαρκεί πολύ – (…) μέχρι το πρώτο πρόβλημα έστω και μικρό. Κι έτσι ο χθεσινός αισιόδοξος γίνεται (…) ένα είδος απογοητευμένου από την ζωή από νεαρή ηλικία. (…) Και εκεί όπου προηγουμένως κάποιος έβλεπε μόνο αρωματικά τριαντάφυλλα, χωρίς να παρατηρεί τα αγκάθια που κρύβονται κάτω από τα φύλλα τους, τώρα μόνο αιχμηρά αγκάθια προεξέχουν στα μάτια του, ανάμεσά τους τώρα δεν μπορεί να δει ούτε τα τριαντάφυλλα. Και τα ίδια τα τριαντάφυλλα αρχίζουν να φαίνονται σαν ένα απόκοσμο και απατηλό δόλωμα ‘για τους ανόητους’, μια πλήρης ψευδαίσθηση, οφθαλμαπάτη και τίποτα περισσότερο».

 Αλήθεια, αξίζει να αναρωτηθεί κανείς σε πόσες περιπτώσεις των κινημάτων μπορεί να βρει πεδίο εφαρμογής η παραπάνω θέση. Και η απάντηση είναι: σε πάρα πολλές.  Ας σκεφτεί κανείς όλους εκείνους τους πραγματικούς και τίμιους αγωνιστές, οι οποίοι για τον Α ή τον Β λόγο βρέθηκαν σε χώρους οι οποίοι προωθούν ρεφορμιστικές ή ρεβιζιονιστικές γραμμές. Αυτούς που γνώρισαν ή γνωρίζουν ακόμα και σήμερα «από τα μέσα» την σήψη και την διαστρέβλωση του όρου «κομμουνισμός» και «κόμμα» από ορισμένες κλίκες. Και ας σκεφτούμε τώρα, οι άνθρωποι που πέρασαν από αυτούς τους χώρους δεν είναι λογικό να έχουν απογοητευτεί; Δεν είναι λογικό να πιστεύουν και να εκτιμούν πως τόσα χρόνια πάλεψαν «για ένα πουκάμισο αδειανό»; Όπως μας καταδεικνύει ο Ιλιένκοφ, είναι απολύτως δυνατό και λογικό. Και είναι λογικό όταν οι ίδιοι οι χώροι αυτοί έχουν εμφυσήσει στα μέλη μία λαθεμένη αντίληψη περί κομματικής ταυτότητας και ιδιότητας, περί «κομματικού πατριωτισμού». Όμως, ο Ιλιένκοφ στο έργο του σκιαγράφησε την λύση του ζητήματος. Κάλεσε να μην φοβόμαστε την ρήξη και να διαθέτουμε μία επαναστατική και επιστημονική αισιοδοξία. Να τι γράφει λίγες γραμμές παρακάτω: «Η νύχτα δεν κρατάει ποτέ για πάντα, όσο μακριά και αφόρητα σκοτεινή και αν φαίνεται. Και σίγουρα μια αυγή βιάζεται να αντικαταστήσει μιαν άλλη, δίνοντας στην νύχτα, αν όχι μισή ώρα, πάντως σε καμία περίπτωση περισσότερο από την περίοδο που είναι απαραίτητη για να ωριμάσουν ήσυχα οι καινούργιες, νεανικές μορφές ζωής υπό την κάλυψή της (…) και τα σοφά πουλιά της θεάς Αθηνάς πετούν στο λυκαυγές πριν από το ξημέρωμα για να συναντήσουν τον ανατέλλοντα ήλιο, στο φως του οποίου τα σχήματα και τα χρώματα της επόμενης ημέρας αναδεικνύονται όλο και πιο καθαρά από το σκοτάδι».

 Θα ήταν δύσκολο να περιγραφούν με ωραιότερες εκφράσεις οι βασικές αρχές της διαλεκτικής. Σε τι καλεί εδώ ο Ιλιένκοφ; Καλεί στο να γίνουμε «τα σοφά πουλιά της θεάς Αθηνάς» και να πετάξουμε προς τον ανατέλλοντα ήλιο στο λυκαυγές της νέας περιόδου. Τα χαρακτηριστικά εκείνα που διέπουν την σημερινή εποχή και πρέπει να ξεπεραστούν – αντιλήψεις ηγεμονίας, ιδιοκτησιακών λογικών, μεταφυσικής και ιδεαλισμού, καριερισμού, όλα αυτά πρέπει να μπουν στο χρονοντούλαπο. Αυτά όλα αποτελούν τα χαρακτηριστικά της πιο «σκοτεινής νύχτας». Και αν θέλουμε, σαν άλλα «σοφά πουλιά της θεάς Αθηνάς» να πετάξουμε προς το λυκαυγές, τότε το δικό μας επιτακτικό καθήκον είναι να ανοίξουμε τα φτερά.

 Σε μία εποχή φαινομενικής κυριαρχίας αντιπολιτικής και θανατοπολιτικής, το έργο του Ε.Β. Ιλιένκοφ φωτίζει τον δρόμο της πολιτικής αντεπίθεσης, ειδικά της νέας γενιάς. Σε μία περίοδο που η αντεπανάσταση ηγεμονεύει πρέπει να διατηρούμε την ψυχραιμία μας, να αξιολογούμε επιστημονικά την πολιτική στιγμή και να μην αφήνουμε το συναίσθημα να μας καταλαμβάνει. Το πρώτο αυτό «φτερούγισμα» δεν μπορεί να είναι άλλο από την πλήρη και κάθετη ρήξη με όλους  εκείνους που θεωρούν εαυτούς σαν νόμιμους νομείς της κομμουνιστικής ταυτότητας.