Στις Βρυξέλλες οι πρέσβεις των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έδωσαν ξανά τα χέρια τους. Συμφώνησαν στο 22ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Οι ανακοινώσεις είναι τυπικές: περισσότερα από 1.500 πρόσωπα και εταιρείες μπαίνουν στη μαύρη λίστα, με πρόσχημα τη σύνδεσή τους με τη ρωσική αμυντική βιομηχανία και τα προϊόντα «διττής χρήσης». Οι λίγο περισσότερες από 3.000 υπάρχουσες καταχωρίσεις θα φουσκώσουν κατά 50% περίπου. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μαζική προσθήκη ονομάτων των τεσσάρων τελευταίων χρόνων.
Όποιος διαβάσει μόνο τον τίτλο, θα νομίσει ότι οι κυβερνήσεις των Βρυξελλών έχουν και πάλι την κατάσταση στο χέρι. Ο ίδιος ο λαός, όμως, όπου πρωτοακούσει «πακέτο κυρώσεων», έχει μάθει πια να ρωτάει: ποιος θα το πληρώσει;
Τέσσερα χρόνια κυρώσεων, και η Ρωσία στέκεται όρθια.
Ας ξεκινήσουμε από το αυτονόητο. Αν οι κυρώσεις είχαν πετύχει τον στόχο που διακήρυτταν το 2022, δεν θα χρειαζόμασταν είκοσι δύο πακέτα. Το πρώτο μας είχε υποσχεθεί ότι η ρωσική οικονομία θα «καταρρεύσει» και ότι το Κρεμλίνο θα υποχωρήσει σε λίγους μήνες. Πέρασαν τέσσερα χρόνια. Η Ρωσία δεν κατέρρευσε. Στράφηκε προς την Ασία, προς τις χώρες των BRICS, και έστησε νέες εμπορικές διαδρομές και νέους τρόπους πληρωμών, μακριά από το δολάριο και τα δυτικά δίκτυα. Όποιος έχει διαβάσει λίγο ιστορία και έχει στοιχειώδη γνώση οικονομικής θεωρίας ξέρει ότι οι οικονομικοί αποκλεισμοί σπάνια λυγίζουν ένα μεγάλο κράτος με πρώτες ύλες, βιομηχανία και δική του ενέργεια. Συνήθως το αναγκάζουν να αυτονομηθεί.
Κι όταν ένα πακέτο κυρώσεων αποτυγχάνει, δεν ζητάει κανείς να αναθεωρηθεί η πολιτική. Ζητάει ένα νέο, μεγαλύτερο πακέτο. Έτσι δουλεύει η μηχανή: κάθε αποτυχία γίνεται το επιχείρημα για την επόμενη κλιμάκωση.
Την ίδια στιγμή, η επίσημη γραμμή επιμένει ότι οι άμεσες συνέπειες για την ευρωπαϊκή οικονομία θα είναι περιορισμένες, αφού το πακέτο στοχεύει πρόσωπα και επιχειρήσεις και όχι ολόκληρους κλάδους. Αυτό ακριβώς είναι το ύπουλο. Το κόστος δεν γράφεται πουθενά με μεγάλα γράμματα. Μπαίνει στο παρασκήνιο, σε περισσότερους ελέγχους, περισσότερα χαρτιά, περισσότερες υποχρεώσεις συμμόρφωσης και περισσότερους νομικούς συμβούλους. Για τους μεγάλους ομίλους αυτά είναι ψιλά γράμματα. Για τη μικρομεσαία επιχείρηση που εισάγει ένα εξάρτημα, μεταφέρει ένα φορτίο ή δουλεύει με έναν προμηθευτή σε τρίτη χώρα, είναι ένα επιπλέον βάρος που δεν το έχει ανάγκη.
Οι ίδιες οι εκτιμήσεις παραδέχονται ότι οι επιχειρήσεις με σύνθετες διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού, δηλαδή στην τεχνολογία, στα βιομηχανικά εξαρτήματα και στις μεταφορές, θα επιβαρυνθούν διοικητικά και οικονομικά. Και ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό μιας επιχείρησης; Στο τέλος της αλυσίδας είναι ο καταναλωτής, με ακριβότερα προϊόντα, και ο εργαζόμενος, με πιο επισφαλή δουλειά, πιο στεγνούς μισθούς και λιγότερες επενδύσεις στον τόπο του.
Ποιος πληρώνει τελικά τα σπασμένα;
Οι κυρώσεις, από τη φύση τους, είναι δίκοπο μαχαίρι. Αν κόψεις τους δεσμούς με μια οικονομία που σου προμήθευε φθηνή ενέργεια και πρώτες ύλες, δεν χτυπάς μόνο εκείνην. Χτυπάς και την παραγωγική βάση της δικής σου ηπείρου. Η βιομηχανία της Ευρώπης, και πρώτα της Γερμανίας, χτίστηκε δεκαετίες ολόκληρες πάνω στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο. Όταν αυτό κόπηκε, ήρθαν η ακρίβεια, το κλείσιμο εργοστασίων και οι μεταφορές παραγωγής στις ΗΠΑ και στην Ασία. Αυτό δεν είναι θεωρία. Το είδαμε να συμβαίνει μπροστά στα μάτια μας.
Και ποιος κερδίζει; Η αμερικανική βιομηχανία υγροποιημένου φυσικού αερίου, που πουλάει στους Ευρωπαίους ακριβότερα ό,τι έπαιρναν φθηνότερα από τη Ρωσία. Τα αμερικανικά μονοπώλια ενέργειας και οι εταιρείες όπλων, που βλέπουν τα συμβόλαια να πολλαπλασιάζονται. Εδώ φαίνεται το πραγματικό πρόσωπο της υπόθεσης. Ο ανταγωνισμός των ιμπεριαλιστικών κέντρων για ζώνες επιρροής, αγορές και πηγές ενέργειας ντύνεται με το ένδυμα της «υπεράσπισης των αξιών» και της «ευρωπαϊκής ασφάλειας». Ο Λένιν είχε περιγράψει από τον περασμένο αιώνα πώς οι πόλεμοι και οι οικονομικές αντιπαραθέσεις των μεγάλων δυνάμεων πηγάζουν από την πάλη των μονοπωλίων για τη μοιρασιά του κόσμου, και όχι από ηθικά αισθήματα. Ο λαός είναι ο κρατούμενος σε αυτή την πάλη, όχι ο συμμέτοχος.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και ένα βαθύτερο ζήτημα, πολιτικό. Οι αξιωματούχοι στις Βρυξέλλες υπογράφουν. Τα κοινοβούλια, αν τα ρωτήσει κανείς, σχεδόν δεν συζητούν. Οι εκλογές δεν αλλάζουν τίποτα, γιατί η αντιρωσική γραμμή είναι δεδομένη – την έδωσαν οι Γερμανοί, Γάλλοι και Αμερικάνοι ιμπεριαλιστές. Αυτό δεν είναι δημοκρατία. Είναι η διοίκηση της ηπείρου από έναν στενό κύκλο, ο οποίος δίνει λόγο μόνο στα συμφέροντα που τον στηρίζουν.
Ο εργαζόμενος στην Αθήνα, στη Ρώμη, στη Μαδρίτη ή στο Βερολίνο δεν συμφώνησε ποτέ με αυτό το πακέτο. Κανείς δεν τον ρώτησε. Θα του ζητηθεί όμως να το πληρώσει, είτε στον λογαριασμό της ΔΕΗ, είτε στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, είτε στη θέση εργασίας που εξαφανίζεται όταν η επιχείρηση φεύγει από την ήπειρο.
Συμπέρασμα: ο λογαριασμός έχει ήδη αποσταλεί
Μετά το 22ο πακέτο, το συμπέρασμα είναι απλό και ξεκάθαρο. Οι κυρώσεις δεν γονάτισαν τη Ρωσία. Την ώθησαν να αναζητήσει νέους δρόμους και νέους συμμάχους. Μετέφεραν όμως ένα συνεχώς αυξανόμενο κόστος στους ευρωπαϊκούς λαούς, με ακριβή ενέργεια, με επιχειρήσεις που στενάζουν από τη γραφειοκρατία, με επενδύσεις που φεύγουν και με νοικοκυριά που μετρούν κάθε ευρώ. Το μπούμερανγκ που εκτόξευσαν οι Βρυξέλλες γυρίζει προς το μέρος μας, και ο λαός το δέχεται στο κεφάλι.
Η αλλαγή πορείας δεν θα έρθει από τις αίθουσες των αξιωματούχων. Μπορεί να έρθει μόνο από την πίεση των ίδιων των λαών: από τον εργαζόμενο, τον αγρότη, τον μικρό επαγγελματία και τον νέο που βλέπει το μέλλον του να κλείνει. Εκείνοι θα πρέπει να απαιτήσουν μια Ευρώπη που κοιτάζει το δικό της συμφέρον και όχι τα σχέδια των μεγάλων κέντρων εξουσίας, μια Ευρώπη φιλίας και συνεργασίας με τους γείτονές της αντί για μόνιμης αντιπαράθεσης. Όσο αυτό δεν γίνεται, ο λογαριασμός των κυρώσεων θα έρχεται, πακέτο το πακέτο, στο όνομα των εργαζομένων λαών της ευρωπαϊκής ηπείρου.